आर्थिक क्षेत्रका विशेष गतिविधी

Thursday, January 26, 2017

निगममा रणनीति साझेदार भित्राउने प्रक्रिया सुरु

ग्लोबल टेन्डरमार्फत साझेदारको टुंगो लाग

+ -
  
काठमाडौं: नेपाल वायुसेवा निगम संचालक समितिले रणनीतिक साझेदार भित्राउन प्रक्रिया सुरु गर्ने निर्णय गरेको छ । निगम संचालक समितिको गत पुस १९ मा बसेको बैठकले यससम्बन्धी निर्णय गर्दै संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयलाई प्रक्रिया अगाडी बढाउन सहज गरिदिन आग्रह समेत गरेको छ । 
निगम व्यवस्थापन सुधार्न भन्दै बिगत लामो समयदेखि रणनीतिक साझेदार भित्राउने पहल हँुदै आए पनि हालसम्म ठोस कदम भने अगाडि बढेको थिएन । निगमले हाल दुई ठूला वाईड बडी जहाज खरिद प्रक्रिया अगाडि बढाउनुका साथै अन्य जहाज पनि खरिद प्रक्रिया अगाडी बढाउनुपर्ने भएकोले व्यवस्थापन चुस्त बनाउनका लागि भन्दै निगमले रणनीतिक साझेदार भित्राउने प्रक्रिया सुरु गरेको हो । 
निगमले हाल दुई थान वाईड बडी एयरबस ३३०–२०० सिरिजको जहाज खरिद प्रक्रिया अगाडी बढाएको छ । जसको टेन्डर अमेरिकी कम्पनी एएआरआर कर्पोरेसनले जितिसकेको छ । हाल भने निगमसँग अन्तर्राष्ट्रिय उडानका लागि तीनवटा जहाज मात्रै रहेका छन् । 
सरकारले चालू आर्थिक वर्ष २०७३÷७४ को बजेटमा निगममा जहाज थप्ने र रणनीतिक साझेदार भित्राउने घोषणा गरेको थियो । कुन मोडलमा साझेदार भिœयाउने भन्ने विषयमा भने संचालक समितिको ठोस खाका भने तयार नगरेको निगमका प्रवन्ध निर्देशक सुगतरत्न कंसाकारले बताए । सरकारले यसअघि वायुसेवाको व्यवस्थापन जर्मनीको लुफ्थान्सा कन्सल्टिङलाई दिन निगम संचालक समिति, पर्यटन मन्त्रालयदेखि अर्थ मन्त्रालयसम्म सकारात्मक देखिएका थिए । 
संचालक समितिले निर्णय गरेर मन्त्रालय पठाएसँगै मन्त्रालय र निगमका अधिकारीहरूले नै कुन मोडलमा कसरी रणनीतिक साझेदार भिœयाउने भन्ने छलफल गरेर टुंग्याउने कंसाकारले बताए । “रणनीतिक साझेदार भिœयाउन कम्पनी ऐनमार्फत अघि बढ्नुपर्ने भएकाले पनि गाँठो फुकाउन पर्ने देखिन्छ, अहिले कसरी जाने भन्ने सरकारी धारणा समेत मागेका छौ,” कंसाकारले भने ।  
विगतमा निगम व्यवस्थापन सुधारका लागि गठन गरिएका एक दर्जनभन्दा बढी समितिहरूले आफ्नो प्रतिवेदनमा राणनीतिक साझेदार भिœयाउनु पर्नेमा जोड दिँदै आएका थिए । तत्कालीन पर्यटनमन्त्री दिपक अमात्यले आफ्नो कार्यकालमा लुफ्थान्सा कन्सल्टिङलाई पत्र लेखेरै प्रस्ताव मागेका थिए ।
कन्सल्टिङले व्यवस्थापन संचालन गर्न इच्छुक रहेको आशयसहितको ८१ पृष्ठ लामो प्रस्ताव मन्त्रालयलाई पठाएको थियो । तत्कालीन समयमा मुख्य व्यवस्थापनमा नेपाली हुने या लुफ्थान्साकै हुने भन्नेमा सहमति हुन सकेको थिएन । “लुफ्थान्साको उक्त प्रस्ताव सिधै आएको र निर्णय गर्न कठिन हुने भएकोले अब भने ग्लोबल टेन्डरमार्फत जानेछौं,” कंसाकारले भने । 
निगममा रणनीतिक साझेदार आवश्यक छ । जसका कारण व्यवस्थापनमा व्यापक सुधार गर्न सकिने भएकोले ठूलै विदेशी एयरलाइन्ससँग साझेदारी कसरी गर्ने भन्ने विषयनै अहिले छलफल चलिरहेको कंसाकारले जानकारी दिए । 

Tuesday, January 24, 2017

पर्यटक साढे ७ लाख



अघिल्लो वर्षभन्दा २ लाख १४ हजार बढी 
काठमाडौं: भूकम्प र नाकाबन्दीका कारण खस्किएको पर्यटक आगमनमा गत वर्ष भने उल्लेख्य सुधार देखिएको छ । सन् २०१६ मा पर्यटक आगमन अघिल्लो वर्षभन्दा ४० प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । सन् २०१६ मा हवाई र स्थलमार्ग हँुदै ७ लाख ५३ हजार २ जना पर्यटक नेपाल भित्रिएको अध्यागमन विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ छ । यो संख्या सन् २०१५ को भन्दा २ लाख १४ हजार ३२ ले बढी रहेको विभागले जनाएको छ । भूकम्प र नाकाबन्दीको चरम प्रभावका कारण सो वर्ष ५ लाख ३८ हजार ९ सय ७० पर्यटक नेपाल भित्रिएका थिए । पर्यटक आगमनको लहर हेर्दा भूकम्प र पाँच महिनाको लामो नाकाबन्दीले थला परेको पर्यटन व्यवसाय फेरि लयमा फर्कने संकेत देखिएको व्यवसायीहरू बताउँछन् । सन् २०१४ मा नै ७ लाख ९० हजार १ सय १८ पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरेको तथ्यांक छ । चालू सिजनको आगमन अघिल्लो वर्षको तुलनामा उत्साहजनक रहे पन िनेपालको आवश्यकता र सम्भावनाभन्दा निकै कम रहेको पर्यटन व्यवसायी योगेन्द्र शाक्य बताउँछन् । “नेपालमा हामीले जति पर्यटक भित्राउन सक्छौं त्यसको अनुपातमा यो केही पनि होइन,” शाक्य भन्छन्, “२०१७ मा पर्यटक आगमनदरमा उल्लेख्य सुधार त आउँछ तर पूर्वाधारको अभावले एकै वर्ष लाखौंलाख वृद्धि हुने अनुमान गर्न भने सकिंदैन, ।” गत वर्ष अक्टोबर महिनामा सबैभन्दा बढी पर्यटक भित्रिएका छन् । यस महिना ८७ हजार ३ सय २६ पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरेको अध्यगमन विभागको तथ्यांकमा उल्लेख छ । सबैभन्दा कम पर्यटक जुन महिनामा आएका छन् । यस महिना जम्मा ३६ हजार ८ सय ९७ मात्र पर्यटक आएका छन् । विभागले तथ्यांक संकलन प्रणालीलाई समेत सुधार गर्दै लगेको छ । “रसुवा नाकाबाहेक अन्य सबै नाकाहरूमा सफ्टवेयर जडान भएकोले तुरुन्तै तथ्यांक आउने गरेको छ,” विभागका अधिकृत कृष्ण सापकोटाले भने । २०१६ मा पनि नेपाल भ्रमणमा आउने पर्यटकमा भारतीय नै अग्रस्थानमा छन् । एक वर्षमा स्थल र हवाई मार्गबाट कुल १ लाख १८ हजार २ सय ४९ भारतीय पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरेको तथ्यांक छ । यस्तै, दोस्रो स्थानमा रहेका चिनियाँ पर्यटकको संख्या १ लाख ३ हजार ९ सय ८५ रहेको छ । तेस्रो स्रोत मुलुक श्रीलंकाबाट ५७ हजार ५ सय २१ पर्यटकले नेपाल भ्रमण गरेका छन् । यस्तै, अमेरिकी पर्यटकको संख्या ५३ हजार ६ सय ४५ छ भने बेलायतबाट ४६ हजार २ सय ९५ पर्यटक नेपाल भ्रमणमा आएका छन् । “सन् २०१६ मा भारतीय र चिनियाँ दुवै पर्यटक आगमनमा उच्च बृद्धि भएकाले हाम्रो पर्यटन क्षेत्र अब दिगो विकासतर्फ पाइला चाल्दैछ भन्ने देखिन्छ,” नेपाल पर्यटन बोर्डका वरिष्ठ अधिकृत सुधन सुवेदी भन्छन्, “सन् २०१७ मा यो संख्या अझै बढ्नेछ र यसले मुलुकको पर्यटन क्षेत्रलाई नै महत्वपूर्ण टेवा दिनेछ ।” सन् २०१६ मा पर्यटक आगमन विवरण महिना संख्या जनवरी ४०,२६० फेब्रुवरी ५८,८७१ मार्च ७४,४९४ अप्रिल ५८,२६२ मे ४४,७२८ जुन ३६,८९७ जुलाई ४६,१६० अगष्ट ६४,३८६ सेप्टेम्बर ७२,७२० अक्टोवर ८७,३२६ नोभेम्बर ७१,०४० डिसेम्बर ७४,४०६ स्रोतः अध्यागमन विभाग

Monday, January 23, 2017

‘वाइल्डलाइफ टुरिजम’


अमलटारी (नवलपरासी) । मानिसहरू प्रकृतिसँग रमाउन र प्रकृतिमा रहेका अनेक जीवजन्तुलाई नजिकबाट हेर्ने चाहना राख्छन् । यस्तो गतिवधि विश्वमा सुरु भएको धेरै लामो समय भइसकेको छ । नेपालमा समेत यस्तो पर्यटकीय गतिविधि हुन थालेको करिब आधा शताब्दी भइसक्यो ।



वन्यजन्तुको बासस्थान वरपर गएर तिनलाई हेरेर आनन्द लिनु नै ‘वाइल्डलाइफ टुरिजम’ हो । विगतमा अफ्रिकामा मात्र हुने यो पर्यटन नेपालमा पनि स्थापित भइसकेको छ । नेपालको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको वाइल्डलाइफ पर्यटन विश्वमा नै अब्बल रहेको प्रमाणित भइसकेको छ ।
धेरै अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले यसलाई ‘एसियाको अफ्रिका’को रूपमा वर्णन गर्ने गरेका छन् । वाइल्डलाइफ टुरिजम वातावरण तथा जंगली जीवजन्तुमैत्री टुरिजम हो, जसमा पर्यटकलाई जीवजन्तुको यथार्थ गतिविधिको अवलोकन गराइन्छ ।टेम्पल टाइगरले सुरुवातदेखि नै नेपालमा वाइल्डलाइफ पर्यटनलाई प्रवद्र्धन गर्दै आएको छ ।
वाइल्डलाइफ टुरिजम अफ्रिकासँगै क्यानडा, अष्ट्रेलिया तथा दक्षिण एसियाली मुलुक भारत, बंगलादेश र श्रीलंकामा समेत प्रचलित छ । पछिल्लो समय विश्वभर वाइल्डलाइफ टुरिजम व्यापक रूपमा विस्तार भइरहेको छ । 
तर, नेपालमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र सञ्चालनमा रही वाइल्डलाइफ पर्यटन प्रवद्र्धन गर्दै आएका रिसोर्टहरू बन्द भएपछि नेपाल आउने गुणस्तरीय पर्यटकको संख्यामा कमी आएको पर्यटन व्यवसायीहरूको भनाइ छ । ०६९ असार मसान्तदेखि चितवनका ७ वटा होटलहरू बन्द छन् । 
४८ वर्ष पुराना होटलहरूको सरकारले ०६९ असार मसान्तमा नवीकरण नगरेपछि होटल बन्द भएका हुन् । सर्वोच्च अदालतले हाललाई उक्त होटलहरू नवीकरण प्रक्रिया रोक्न अन्तरिम आदेश दिएपछि होटलहरू पूर्ण रूपमा बन्द छन् । निकुञ्जभित्र टेम्पल टाइगर जंगल रिसोर्ट, चितवन जंगल लज, गैंडा वाइल्ड लाइफ क्याम्प, मचान वाइल्ड लाइफ रिसोर्ट, आइल्यान्ड जंगल रिसोर्ट र टाइगर टप्स होटलहरू सञ्चालनमा रहेका थिए । 
नेपालको वाइल्डलाइफ पर्यटनमा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले दक्षिण एसियासँगै विश्वभर नै ख्याति दिलाएको टेम्पल टाइगर जंगल रिसोर्टका कार्यकारी अध्यक्ष वसन्तराज मिश्रले बताए ।
“राज्यको नियम मानेर सबै प्रक्रिया पूरा गरेर होटल सञ्चालन गरेको र सरकारले दिएमा आगामी दिनमा समेत चितवनलाई ब्रान्डिङ गर्नमा सहयोग पुग्छ,” मिश्रले भने । नेपालको वाइल्डलाइफ टुरिजमलाई हेरेर भारत लगायत दक्षिण एसियामा नै जंगलभित्रका होटल खोलेका हुन् तर नेपालमा भने बन्द गराइए यसले पर्यटन क्षेत्रमा असर पारेको मिश्रको भनाइ छ । 
वाइल्डलाइफ टुरिजम भन्नेबित्तिकै अफ्रिका बुझिन्थ्यो । लामो र अथक प्रयासपछि नेपालमा पनि यो स्थापित भएको हो । वाइल्डलाइफ टुरिजममा नेपाल एसियाको ‘पायोनियर’ हो । यो टुरिजम वातावरण, कन्जरभेसन र टुरिजममा ब्यालेन्सड हुने गरेको छ । वाइल्डलाइफ टुरिजमलाई सिंगल बिजनेसको रूपमा मात्र हेर्न नहुने मिश्रले बताए ।
वाइल्डलाइफ टुरिजममा मुख्य गरी ६० वर्ष कटेका पर्यटक आउने गरेका छन् । यस्ता पर्यटकलाई देशमा हुने मन्दीलगायत कुनै समस्याले पनि छुँदैन । किनकि यस्ता पर्यटक रिटायर्ड लाइफ बिताइरहेका हुन्छन् । सरकारले यस्तो क्षेत्रमा लगानी गरेकै छैन ।
व्यवसायीको पहलमा भएको कदमलाई समेत सरकारले संरक्षण नगर्दा समस्या देखिएको छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेका होटल बन्द हुँदा नेपाल आउने ‘हाइ इन्ड टुरिस्ट’को संख्यामा नै कमी आएको छ । ती होटलहरूले प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा ३ हजारले रोजगारी पाइरहेको तथा प्रत्येक वर्ष सरकरलाई ३० करोड रुपैयाँभन्दा बढी राजस्व बुझाउँदै आएका थिए । 
महँगा पर्यटक वाइल्डलाइफमा 
अफ्रिकामा वाइल्ड लज तथा होटलले प्रतिरात १५ सयदेखि २ हजार डलरसम्ममा कोठा बिक्री गर्छन् । अन्य मुलुकमा खुलेका स्तरीय होटेल–लजले पनि महँगा पर्यटकमात्र भित्र्याउने गरेका छन् । नेपालमा पनि ४ सयदेखि ८ सय डलरसम्ममा पनि बिक्री भएका थिए ।
तर, जब निकुञ्जभित्रबाट होटल हटाइयो, पर्यटक अहिले अन्यत्र गएका छन् । नेपालमा पनि राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र सञ्चालनमा रहुन्जेल सबैभन्दा महँगा कोठा तिनै रिसोर्ट र होटलमा थियो । काठमाडौं उपत्यकासहित स्तरीय होटेललाई पर्यटकको खाँचो छ । 
बफरजोनमा ग्रिन जंगल रिसोर्ट
टेम्पल टाइगर ग्रुपले २०१२ मा चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेको रिसोर्ट बन्द भएपछि त्यही स्वरूपमा नवलपरासीको अमलटारीस्थित बफर जोनमा टेम्पल टाइगर ग्रिन जंगल रिसोर्ट सञ्चालनमा ल्याएको छ । टेम्पल टाइगरले बफर जोनमा सञ्चालनमा ल्याएको नयाँ रिसोर्टमा सुविधाभन्दा प्रकृतिसँग रम्ने विषयमा बढी केन्द्रित रहेको छ ।
उक्त रिसोर्ट स्थानीय रूपमा उपलब्ध सामग्रीहरूकै प्रयोग गरी निर्माण गरिएको छ । त्यहाँ काम गर्नेहरू ९५ प्रतिशत स्थानीय नै रहेका छन् । रिसोर्टमा जानेहरूले स्थानीय उत्पादनहरूकै स्वाद लिन पाउनेछन् । रिसोर्टमा जानेहरूले हात्ती सफारी, जीप सफारी, नारायणीमा बोटिङलगायत गतिविधि गर्न सक्छन् । 
नारायणीमा बोटिङका क्रममा घडियाल गोहीहरू देख्न सकिन्छ । चिसो याममा घोहीहरू घाम ताप्न नदी किनारमा निस्कने हुँदा दिउँसोको समयमा किनारमा दर्जनौंको संख्यामा देख्न पाइन्छ ।
त्यस्तै, जीप तथा हात्ती सफारी गरी चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेका बाघ, एकसिंगे गैँडादेखि विभिन्न जीवजन्तु देख्न सकिन्छ । निकुञ्जमा दुई सय प्रजातिका पुतली तथा विभिन्न प्रजातिका चराचुरुंगीको आवाज र अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
“रिसोर्टमा जाने पाहुनाको लागि थारु नाचसमेत देखाइने गरिएको छ, जसलाई पर्यटकहरूले आकर्षित गर्दै लगेको छ,” मिश्रले भने । रिसोर्ट निकुञ्ज भित्रको संरचना जस्तो थियो, सोहीअनुरूप सञ्चालन गरेको मिश्रले जानकारी दिए । 

Saturday, January 21, 2017

दुर्गम क्षेत्र हवाई सेवा कोष ब्युँताउने तयारी



काठमाडौंः नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले ‘दुर्गम क्षेत्र हवाई सेवा कोष’ ब्युँताउने तयारी गरेको छ । आन्तरिक वायुसेवा कम्पनीहरूलाई दुर्गम भेगको उडानमा हुने घाटा पूर्ति गर्ने उद्देश्यले पुनः कोष सञ्चालनको तयारी थालिएको हो । प्राधिकरणले डेढ दशकअघि कोष सुरुवात गरी डेढ वर्षसम्म रकम जम्मा गरेको थियो ।
प्राधिकरणको सिफारिसमा संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयले सुगम तथा पर्यटन गन्तव्यका विमानस्थलमा उडान गर्दा २४ प्रतिशतसम्म हवाई भाडा वृद्धि गर्न अनुमती दिएको थियो । जसअनुसार विमान कम्पनीहरूले भाडासमेत बढाइसकेका छन् ।
तर, दुर्गम क्षेत्रमा उडान गर्ने एयरलाइन्सहरूलाई भाडा बढाउन अनुमति नदिएपछि सरकारले घाटा पूर्तिका लागि कोष सञ्चालनमा ल्याउन लागेको हो । “विगतमा कार्यबिधि नहुँदा कोष सञ्चालनमा समस्या आएको हो, अव स्पष्ट खाका बनाएर  दुर्गम क्षेत्र हवाई सेवा कोष बनाउन खोजेका छौ,” प्राधिकरणका प्रवक्ता वीरेन्द्र श्रेष्ठले भने ।
प्राधिकरणले विमान कम्पनीहरूसँग छलफल गरिरहेको श्रेष्ठले जानकारी दिए । उनका अनुसार एयरलाइन्सहरूले सैद्धान्तिक सहमति दिइसकेका छन । प्राधिकरण नियमावली २०५८ मा दुर्गम क्षेत्र हवाई सेवा कोषको व्यवस्था छ ।
  • वार्षिक ५० करोड रूपैयाँ उठ्ने अनुमान
  • चार्टर उडान गर्नेले नियमित उडान गर्नुपर्ने 
 जहाजबाट माउन्टेन फ्लाइट गर्दा एक विदेशी यात्रुबराबर ४ अमेरिकी डलर, अन्य गन्तव्यका उडानमा एक विदेशी यात्रुबराबर २ डलर तथा हेलिकप्टर सेवातर्फ प्रत्येक ‘चार्टर’ उडान गर्दा हुने कुल आम्दानीको २ प्रतिशत कोषमा जम्मा गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । 
नेपाल भ्रमण गर्ने वार्षिक ७ लाख पर्यटकमध्ये आधिकांशले एकपटक आन्तरिक उडानमा यात्रा गर्ने तथ्यांक छ । नेपालीसहित आन्तरिकतर्फका हवाई यात्रु वार्षिक १६ लाखभन्दा बढी हुने गरेका छन् । कोष सञ्चालनमा आएमा वार्षिक ५० करोड रूपैयाँभन्दा बढी रकम जम्मा हुने अनुमान छ ।
२०५८ चैतबाट डेढ वर्षसम्म उडान गरिरहेका वायुसेवा कम्पनीले कोषमा रकम जम्मा गरेका थिए । तर, स्पष्ट कार्यविधि नहँुदा बीचैमा बन्द गरिएको उनको भनाइ थियो ।
आन्तरिकतर्फ हेलिकप्टर र हवाई जहाजमार्फत उडान गर्ने एक दर्जन कम्पनीहरू संचालनमा छन् ।
कोष संचालनमा आएमा दुर्गममा चार्टर उडान गरिरहेका एयरलाइन्सहरूले नियमित उडान गर्ने र स्थानीयले लाभ लिन पाउने प्राधिकरणको बुझाई छ । हाल नेपाल वायुसेवा निगम, एयर काष्ठमण्डप, गोमा, मकालु र तारा एयरले दुर्गममा उडान गरिरहेका छन् ।  

Thursday, January 12, 2017

पाइलटले लाइसेन्स नवीकरण नगर्दा

 राष्ट्रिय ध्वजाबाहक नेपाल वायुसेवा निगमसँग रहेको एकमात्र बोइङ जहाज उडाउन १८ जना क्याप्टेन छन् । तर, निगमका एक पाइलटले समयमै आफ्नो उडान अनुमतिपत्र (लाइसेन्स) नवीकरण नगर्दा उडान रद्द भइ लाखौंको नोक्सानी बेहोर्नु परेको छ ।
निगम व्यवस्थापनकै कमजोरीका कारण मंगलबार निगमकै उड्डयन इतिहासमा पहिलोपटक आइपरेको समस्याले उडान नै रद्द भएको हो । पाइलटको लाइसेन्स नवीकरण नभएको जानकारी पाइएपछि मंगलबार मध्यरातमा उडान स्थगित गरिएको हो ।  रातको ११ः३० मा कतारको दोहा उड्न ठिक्क परेको जहाज बोइङ–७५७ जहाज प्राविधिक कारण भन्दै मध्यरातमा उडान स्थगित गरिएको थियो ।  
जहाज उडानका लागि अपरेसन विभागले अघिल्लो दिन नै सम्बद्ध कर्मचारी (क्रु)लाई जानकारी गराएको हुन्छ । सवै क्याप्टेनहरूलाई अघिल्लो दिन नै कुन उडानमा जाने भन्ने फोन अपरेसनबाट पनि गइसकेको हुन्छ । तर, मंगलबार क्याप्टेन ओम गुरुङले उडाउन ठिक्क पारेको जहाज मध्यरातमा रद्द गर्नुपरेको निगम स्रोतले बतायोे ।  गुरुङले समयमा लाइसेन्स नवीकरण नगर्दा उडान रद्द भएको हो । 
एक जना पाइलटले आफ्नो लाइसेन्स नै  समयमा नवीकरण नगर्दा १ सय ९० भन्दा बढी यात्रु बोडिङ पास भएर जहाजमा चढ्नको लागि ठिक्क परेको वेला रोकेर होटलतर्फ लैजान बाध्य भएका हुन् । 
उडान रद्द भएपछि सवै यात्रुलाई सोल्टी होटलमा राखिएको थियो भने विहान ८ बजे मात्र दोहाको लागि पुनः उडान गरिएको निगम स्रोतले जानकारी दिएको छ । औसतमा एक जना क्याप्टेन तहका पाइलटको तलब भत्ताबाहेक करिब २ लाख रुपैयाँ हुन्छ भने प्रत्येक उडानमा थप भत्ता पाउँछन् ।
“लाइसेन्स नवीकरण नभएर उडान रद्द भएको भन्ने कुरा आएको छ, यो विषयमा मैले छानविन गरिरहेको छु,” निगमका प्रवन्ध निर्देशक सुगरत्न कंसाकारले भने । यो विषयमा विस्तृतमा कुनै जानकारी आइनसकेकोले अहिले सवैकुरा भन्न नसक्ने उनको भनाइ थियो ।
निगम स्रोतका अनुसार पाइलटको लाइसेन्स प्रत्येक वर्ष नवीकरण गर्नु पर्दछ । नवीकरणका लागि समय सकिनु १५ दिन अगावै नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणमा आवेदन दिनुपर्दछ । प्राधिकरणमा आफ्नो स्वास्थ्य रिपोर्ट, तालिमको प्रमाणपत्र तथा कार्यरत संस्थाको चिठी बुझाएको केही दिनमै आफैं उपस्थित भएपछि लाइसेन्स प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

Monday, January 9, 2017

जाडो पर्यटन

काठमाडौंः जाडो मौसमलाई विगतका वर्षमा जस्तो पर्यटनको बेमौसम भन्ने परम्परा पछिल्लो समय विस्तारै तोडिँदै गएको छ । नेपालमा पछिल्लो समय हुने पर्यटन मेला तथा गतिविधिले पनि जाडो मौसममा पर्यटनका सम्भावना जोड्दै लगेको पाइन्छ । जाडो पर्यटनमा सेवाको विशिष्टता र गुणस्तर बढेसँगै विविधता थपिँदै गएको पाइन्छ । 
प्राकृतिक सौन्दर्यमा रमाउने, सांस्कृतिक अनुभव सँगाल्ने र साहसिक गतिविधिमा संलग्न हुने सीमितताबाट पर्यटन र पर्यटकीय गतिविधि धेरै फराकिलो भएको छ । सम्भावना देखेर नै हुनसक्छ, पछिल्लो समय पर्यटन व्यवसायीदेखि सरकारी संस्थाहरूले जाडो मौमसलाई केन्द्रित विभिन्न कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।   
नेपालको पर्यटन खासगरी असोज, कात्तिक र मंसिर तथा मध्य फागुन चैत, वैशाख र जेठमा हुने गतिविधिले धान्दै आएको छ । पछिल्लो समयको चर्चा गर्दा जाडो याम पनि विशेष पर्यटन मौसम बन्दै गएको छ । “नेपालको पर्यटनमा अब समय परिवर्तन भएको छ, प्रवद्र्धन गर्न सकेमा पर्यटन मौसम भनेर कुर्नु पर्दैन,” नेपाल पर्यटन बोर्डका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (सीईओ) दीपकराज जोशी भन्छन् । 
पर्यटनमा संलग्न हुने धेरैजसो खर्चयोग्य आम्दानी र घुम्न समय भएकाहरू नै हुन् । त्यसमा पनि सरकारी, गैरसरकारी, वित्तीय, व्यापारिक तथा अन्य संस्थामा कार्यरत कर्मचारी, उद्योगी, व्यवसायी, व्यापारी र पेसाकर्मी पर्छन् । 
विशेषतः जाडो मौसम व्यापार व्यवसायका हिसाबले सुस्त समय हो । त्यसो हुँदा स्वभावैले ती संस्थामा कार्यरत कर्मचारीमाथि कामको चाप कम हुन जान्छ । त्यसैले यस क्षेत्रका सम्बन्धितलाई घुम्न जाने समय मिल्छ । जाडोको समय राजधानीलगायत चिसो पहाडी ठाउँका स्कुले बच्चादेखि कलेजका विद्यार्थीसम्म र शिक्षक–शिक्षिकादेखि प्राध्यापकसम्मले लामो समय जाडो बिदा पाउँछन् । 
विद्यार्थीहरू समूह बनाई घुमघाममा निस्कन्छन् । बच्चाबच्चीले पनि बाबुआमालाई घुमाउन जोड गर्छन् । धेरैजसो सरकारी र ‘क’ वर्गका वित्तीय संस्थामा कार्यरत कर्मचारीलाई सरकारले ‘पे लिभ’को समेत व्यवस्था गरेकाले सपरिवार घुम्न जान जाडो मौसमले प्राथमिकता पाउँछ । जाडोको समयमा ‘मास प्याकेज’ दिएर आन्तरिक पर्यटक तथा बाह्य पर्यटकलाई नेपालका विभिन्न गन्तव्यमा लैजान सकिने सीईओ जोशी बताउँछन् । 
पश्चिमा युरोप र अमेरिकी देशमा यो समय अत्यन्त जाडो हुने, हिउँले सेताम्मे हुने, घाम महिनौं नदेखिने र जीवन कष्टकर हुने हुन्छ । त्यसैले त्यता बसोबास गरिरहेका गैरआवासीय नेपाली पनि त्यहाँको जाडो छल्न नेपाल आउँछन् । उनीहरू परिवार वा साथीको समूह बनाई घुम्न निस्कन्छन् । 
“नेपालमा पर्यटन सिजन भन्ने नै नहनुपर्ने हो, तर प्रवद्र्धन गर्नमा हामी चुकेकाले समस्या भएको हो,” नेपाल एसोसिएसन अफ टुर एन्ड ट्राभल एजेन्ट्स (नाट्टा) का अध्यक्ष मधुसुदन आचार्य भन्छन् । जाडो र गर्मीमा सोही अनुसारका प्रवद्र्धनमा जोड दिन सकेमा नेपालमा सदाबहार मौसम पर्यटन हुने आचार्यको बुझाइ छ । 
जाडोमा संसारभर भव्य रूपमा मनाइने क्रिसमस र अंग्रेजी नयाँ वर्ष पर्छन् । नेपालमा पनि अचेल राम्रैसँग मनाइन्छ यी चाड । सांस्कृतिक विविधताले भरिएको नेपालमा थारु समुदायको नयाँ वर्ष माघी, हिन्दूको माघे संक्रान्ति, शेर्पाको सोनाम ल्होसारजस्ता जाडो मौसममा मनाइन्छ । माघी महोत्सव तराईका थारु बस्तीमा मनाइन्छ । त्यसैले चितवन र बर्दिया उत्कृष्ट गन्तव्य हुन सक्छन् जाडोमा घुम्न । 
अंग्रेजी नयाँ वर्ष आगमनका बेला पोखरामा हुने सडक महोत्सव नेपालमा हुने सबैभन्दा भव्य महोत्सव हो, यस मौसमको । त्यसैगरी बर्दियामा हुने हात्ती पोलो र सौराहामा हुने हात्ती महोत्सव अर्को विशिष्ट पर्यटकीय गतिविधि हो । जाडोमा पसिना नआउने भएकाले साइक्लिङ पनि नयाँ र विशिष्ट गतिविधि हो । स्वास्थ्य र पर्यटन दुवैका हिसाबले । काठमाडौं उपत्यका वरपर शिवपुरी, कीर्तिपुर, चोभार, दक्षिणकाली, साँखु, नगरकोट, चाँगुनारायण, लप्सीफेदी, लाँकुरी भन्ज्याङ, हात्तीवन, पोखरा वरपर र धुलिखेलजस्ता ठाउँमा साइक्लिङ गर्न सकिन्छ । 
अचेल होमस्टे (घरबास) पर्यटनमा पनि चहलपहल हुन थालेको छ । होमस्टे नयाँ संस्कृति, नयाँ घरबास, नयाँ खानपिन, नयाँ पारिवारिक वातावरण अनुभव गर्न पाइने उत्कृष्ट र ज्ञानवद्र्धक पर्यटकीय गतिविधि हो । मंसिरमा ठड्याइएका परालका थाकमा खेल्न, आगोमा भुटेका मकै र पोलेको आलु तथा सखरखण्ड खान बालबालिका धेरै रमाउँछन् । तराईमा शीतलहर सुरु हुने, घाम नदेखिने र चिसो बढ्ने हुँदा पारिलो घामको मज्जा लिँदै आराम गर्न र रमाउन सकिन्छ मध्य पहाडी क्षेत्रमा । 
डडेलधुरा, सुर्खेत, दाङ, पाल्पा, पोखरा, बन्दीपुर, गोरखा, दोलखा, जिरी, सिन्धुली, धरान, धनकुटा, इलाम आदि क्षेत्रमा जाडो मौसममा पनि पारिलो घामको मज्जा लिन सकिन्छ । ‘सन बाथिङ’का रूपमा पश्चिमाले गर्ने एक मुख्य पर्यटकीय गतिविधि हो घाम ताप्नु । 
जाडोमा हिउँमा खेल्न पाइन्छ । अलिअलि पानी पर्दा उच्च पहाडी क्षेत्रमा सेता हिउँका डल्ला खेल्दै रमाउन सकिन्छ । डडेल्धुरा, खप्तड, रारा, डोल्पा, मुस्ताङ, मनाङ, लमजुङ, माथिल्लो गोरखा, दामन, रसुवा, फुल्चोकी, दोलखा, सगरमाथा, ताप्लेजुङजस्ता क्षेत्रमा हिउँको मज्जा लिन सकिन्छ ।
कहाँ–कहाँ घुम्ने 
काठमाडौं वरपर नगरकोट, धुलिखेल, लाँकुरीभन्ज्याङ, फूलचोकी, लप्सीफेदी, भोटेचौर, सुन्दरीजल, शिवपुरी, ककनी, थानकोट, खोकना, बुङमती, साँखु, चाँगु, कीर्तिपुर, चम्पादेवी, चोभार, दक्षिणकाली आदि ।  
पोखरावरपर, ढोरपाटन, चितवन, बर्दिया, इलाम, कोशी टप्पु, धरान, धनकुटा, भेडेटार, जनकपुर, दोलखा, जिरी, दामन, बन्दीपुर, गोरखा, पाल्पा, लुम्बिनी, दाङ, बर्दिया, सुर्खेत, खप्तड, डडेल्धुरा, शुक्लाफाँटा आदि । 
के-के गर्ने
साइक्लिङ, हाइकिङ, भिलेज टुर, जंगल सफारी, स्नो वाक, क्याम्प फायर पार्टी, धार्मिक यात्रा, सन बाथिङ, होमस्टे, स्थानीय संस्कृति अवलोकन । 
खानेकुरा
सुप तथा तातो झोल पदार्थ, मकै, अन्डा, मासु, गेडागुडी, रोटी, दूध, मौसमी फलफूल आदि ।
के लाउने ?
कटनको भित्री लुगा (थर्मकोट आदि), हाइनेक, स्वेटर, ज्याकेट, टोपी, गलबन्दी, जुत्ता, बाक्लो मोजा, हिउँ पर्ने ठाउँ भए लामकाने टोपी, पञ्न्जा, कालो चस्मा आदि ।
के बोक्ने ?
टाउको दुखेको, रुघा तथा ज्वरोको औषधि, टर्च लाइट, स्क्रयाप ब्यान्डेज, बदाम वा अन्य सुख्खा फलफूल, पानी तातो रहने भाँडा (थर्मस, मेगास्लिम बोटल आदि), कोल्ड क्रिम, क्यामेरा, मोबाइल, धेरै जाडो हुने गन्तव्य भए स्लिपिङ ब्याग, बाक्लो सल र यी सबै सामान अट्ने एउटा बलियो र बोक्न सजिलो झोला । 
ध्यान दिनुपर्ने कुरा
पहाडी क्षेत्रमा हवाई यात्रा गर्नुहुन्छ भने फर्कनका लागि वैकल्पिक बाटोबारे पनि विचार पु¥याउनुपर्छ । अन्यथा मौसम गडबडी भई फ्लाइट नहुँदा गाह्रो हुन सक्छ । स्वास्थ्य हेरविचार गर्नुपर्छ । आरामदायी सुताइ र गुणस्तरीय खानपिनमा जोड दिनुपर्छ । बच्चाबच्चीलाई चिसोबाट बचाउनुपर्छ । जान लागेको गन्तव्यमा औषधि–उपचार वा स्वास्थ्य चौकीको व्यवस्थाबारे जानकारी राख्नुपर्छ । 
आफैँ गाडी हाँकेर जाने हो भने कुहिरो र हुस्सु लागेको समयमा ध्यानपूर्वक चलाउनुपर्छ । मादक पदार्थ सेवन गरी सवारी साधन चलाउनै हुँदैन । 
स्थानीय रक्सी वा अन्य मादक पदार्थको सेवन गर्दा त्यसको गुणस्तर र असरबारे हेक्का राख्नुपर्छ ।  
जाने र सुनेका कुराबारे नयाँ ठाउँमा ज्ञान फैलाएर चेतना फैलाउन सहयोग पु¥याई उत्तरदायी पर्यटकको पहिचान दिनुपर्छ ।

Wednesday, January 4, 2017

हिमालयन हवाई रुट–२ खोल्न भारत सहमत

म्यानमार र चीनको सहमति आवश्यक

भारतले हिमालयन हवाई रुट–२ प्रयोगका लागि अनुमति दिने भएको छ । गत साता भारतमा भएको द्विपक्षीय वार्तामा भारतले नेपाललाई हिमालयन हवाई रुट–२ खोल्न सहमति दिएको हो । 
भारतले अनुमति दिए पनि नेपाली पक्षले चीन र म्यानमारसँग सहमति लिन आवश्यक छ । नेपालले यी दुई देशबीच सहमति लिन सके नेपालको आकाश धेरै एयरलाइन्सहरूले प्रयोग गर्नेछन् । जसका कारण नेपालले आकाश प्रयोग गर्न दिएबापत धेरै रकम आम्दानी गर्न 
 सक्नेछ भने नेपालबाट हुने उडानलाई पनि रुट छोटो पर्नेछ । 

“हिमालयन रुट दिने विषयमा भारतले सहमति जनाएको छ, अब म्यानमार र चीनसँग सहमति गरेमा रुट खुल्नेछ,” संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयका उपसचिव हरिबहादुर खड्काले भने । खड्का गत साता भएको द्विपक्षीय वार्तामा समेत सहभागी थिए । 
हिमालयन रुट–२ सञ्चालनमा आएपश्चात् काठमाडौं, बागडोरा, गुहाटी, सिलचर, इम्फाल, कुन्मिङ हुँदै हङकङ जोड्ने हवाई रुट खुला हुनेछ । अहिले नेपालबाट हङकङ जान बंगलादेश हुँदै जानुपर्ने लामो दूरीलाई हिमालयन रुटको अनुमतिले एक सय नटिकल माइल तथा करिब २० मिनेटको हवाई दूरी छोटो हुनेछ ।  
हिमालयन  रुट–२ सञ्चालनमा ल्याउनसके युरोप जाने रुटसमेत छोटो हुनेछ ।  यो अनुमतिले नेपालबाट अन्तरराष्ट्रिय उडान गर्ने वायुसेवाले प्रत्यक्ष लाभ लिन पाउने तथा अन्तरराष्ट्रिय उडानका अन्य विदेशी वायुसेवाले हिमालयन रुट प्रयोग गर्ने भएकाले नेपालले आर्थिक लाभसमेत पाउने उपसचिव खड्का बताउँछन् । 
हिमालयन रुटका कारण टोकियोबाट लन्डन जाने जहाजले पनि छोटो हवाई रुटका कारण नेपालको आकाश प्रयोग गर्नसक्ने भएकाले हवाई क्षेत्रको राजस्व बढ्नेछ । उड्डयन नियमअनुसार कुनै पनि देशमाथिको आकाशमा जहाज उडान हुँदा फ्लाइओभर शुल्क तिर्नुपर्ने हुन्छ । 
निगमलाई फाइदै फाइदा 
हिमालयन रुटले सबैभन्दा बढी फाइदा नेपाल वायुसेवा निगमलाई हुनेछ । काठमाडौंबाट हङकङ जाँदा बंगलादेश हुँदै जाने गरिएको हिमालय रुट–२ प्रयोग गर्दा करिब २० मिनेटको दूरी छोटो पर्नेछ । यो दूरी घटेपछि निगमलाई १ हजार ३ सय लिटर इन्धन बचत, एकतर्फी उडानमै १ सय डलर फ्लाइओभर शुल्क घट्ने भएकाले हरेक उडानमा ३ लाख ६४ हजार रुपैयाँ फाइदा हुनेछ । निगम व्यवस्थापनले यसअघि नै सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनअनुसार यो रुटले समय, जहाजको इन्जिन आवर, इन्धन तथा नगद खर्च सबै कम हुने उल्लेख छ ।  
निगमले हरेक अन्तरराष्ट्रिय उडानमा नेपाली आकाशको प्रयोग गरेबापत नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणलाई बाहिरिँदा र भित्रँदा ३ सय ४५ अमेरिकी डलर बुझाउने गरेको छ । फ्लाइओभर शुल्कबापत सम्बन्धित मुलुकले लिने यस्तो रकममा भारत जाँदा २ सय ७० डलर, फर्कंदा ३ सय ११ डलर, बंगलादेश जाँदा ४ सय २० डलर, फर्कंदा ४ सय २० डलर नै तिर्दै आएको छ । निगमले चीन जाँदा ३ सय २ र फर्कंदा २ सय ७० डलर, हङकङ जाँदा र फर्कंदा  १ सय ४२ डलर, म्यानमार जाँदा÷आउँदा २ सय ३८ डलर तिर्दै आएको छ । 
नेपालगन्ज रुट अर्को वार्तामा 
नेपाल आउन भारतले थप दुई रुट दिने र बाँकी रुटको विषयमा माघ महिनामा हुने वार्तामा सहमति दिने भएको छ । गत साता भएको वार्तामा जनकपुर र महेन्द्रनगर रुट प्रयोग गर्न दिने सहमति भएको छ । जसमा आउन र जान दुवैमा भारतले सहमति दिएको उपसचिव खड्काले जानकारी दिए । 
“नेपालका लागि मुख्य रुट नेपालगन्ज हो, माघमा हुने वार्तामा सहमति हुनेछ,” खड्काले भने । नेपालगन्ज नखुलेमा भैरहवा र पोखराको विमानस्थलमा उडान भर्न समस्या आउनेछ । नेपालका लागि भारतले हालसम्म सिमरा रुटमा मात्र अनुमति दिँदै आएको छ ।